Lubuskie oczami kajakarza, czyli spływ Paklicą

Zwykły wpis

Spływ płynącą przez województwo lubuskie rzeką Paklicą należy do łatwych i przyjemnych, a jego niewątpliwą atrakcją jest możliwość obcowania z dziką przyrodą regionu (bobry, orzeł bielik, perkoz dwuczuby, łabędzie) i kontakt z historią – na trasie szlaku spotkać można bowiem obiekty militarne i hydrotechniczne, wchodzące Międzyrzeckiego Rejonu Umocnionego.

Spływ można rozpocząć w miasteczku Lubrza, tuż przed stalowymi wrotami śluzy. Stąd prosty odcinek rzeki prowadzi w kierunku idealnego do wędkowania jeziora Lubrza Mała. Następnie wpływamy w odcinek kanału Rakownik – przekopany i przekształcony w przeszkodę wodną w latach 30 XX wieku. Kolejny etap prowadzi poprzez malownicze łąki, ale zaraz potem nurt rzeki nabiera szybkości – to znak że zbliżamy się do zapory (obecnie omija ją przekop). Warto zatrzymać się tutaj na kilka minut i obejrzeć obiekt, tym bardziej, że w 2005 r. został dokładnie oczyszczony w celu wyeksponowania go dla przepływających szlakiem kajakarzy.

Od zapory rzeka płynie dość wartko wąwozem, aby po kilkuset metrach doprowadzić do pasa trzcin, czyli miejsca, w którym niegdyś znajdowało się jezioro Rudno. Z lewej strony napotykamy następnie duże betonowe bryły, pozostałości po wysadzonym bunkrze MRU. Mijamy widoczną po prawej stronie zaporę i docieramy do kładki – przed nami jezioro Paklicko Wielkie. Możemy wysiąść, odpocząć i zwiedzić jaz 714 i ruiny panzerwerka 706. Po krótkiej przerwie spływ należy kontynuować prawym brzegiem jeziora. Jeżeli pogoda jest korzystna, można skorzystać z kąpieli na niestrzeżonej plaży, obok której prowadzi szlak. Po ok. 2 km dopływamy do zwężenia jeziora, gdzie wśród lilii wodnych dostrzegamy ujście rzeki Paklicy z jeziora Paklicko Wielkie – pokonujemy próg rzeki z wbitych  w dno pali.

Nieco dalej rozpoczyna się odcinek prawie puszczański: zwalone drzewa, mokradła, torfowiska – rzadko odwiedzane przez człowieka, są wymarzonym miejscem dla dzikich zwierząt i ptactwa wodnego. Po lewej stronie znajduje się rezerwat przyrody z okazałymi dębami. To znak, że dotarliśmy w okolicę wsi Nowy Dworek. Przepływamy pod mostem drogowym i dopływamy do niewielkiego jeziora – stamtąd widać już wieże klasztoru cystersów w niedalekim Gościkowie-Paradyżu. Spływ można zakończyć nieopodal zabudowań klasztoru, przy metalowym mostku.  Wycieczkę można jednak kontynuować do miejscowości Szumiąca, jest to jednak opcja dla wytrwałych i bardziej doświadczonych kajakarzy.

PRAKTYCZNE WSKAZÓWKI

  • Zaproponowany spływ rzeką Paklicą ma długość ok. 15 km, a jego pokonanie zajmuje około 5-6 godz.
  • Opisana trasa spływu ma początek w miejscowości Lubrza, a kończy się przy zabudowaniach klasztoru w Gościkowie-Paradyżu.

Spacerem na Kudłacze i Lubomir

Zwykły wpis

Nie wyobrażam sobie mieszkania w „płaskiej jak naleśnik” Holandii, czy północnej części Belgii. Ciągnące się po horyzont równiny zawsze na dłuższą metę mi przeszkadzały i trochę przygnębiały. Kraków, w którym mieszkam od dzieciństwa, też wybitnymi wzniesieniami nie grzeszy, niemniej jednak wyjeżdżając 30 km za miasto można już pospacerować po mniej lub bardziej stromych wzniesieniach Beskidu Wyspowego. Około pół godziny jazdy samochodem od Krakowa znajduje się też pierwsze schronisko górskie na Kudłaczach (730 m n.p.m.) – cel mojego ostatniego weekendowego spaceru. Właściwie nie jedyny cel – w przypływie sił w nogach wybrałem się również sąsiadujący z Kudłaczami szczyt na Lubomir (904 m n.p.m.), gdzie w 2007 roku otwarto Obserwatorium Astronomiczne im. Tadeusza Banachiewicza.

Na temat samego obserwatorium wiedziałem przed wyprawą bardzo niewiele – nie spodziewałem się nawet, że akurat w dniu mojej wizyty będzie możliwość krótkiego zwiedzenia tego obiektu i poznania jego historii. Zbudowane z kamienia Obserwatorium zupełnie nieźle komponuje się z leśnym otoczeniem. Myślę, że jest to całkiem pozytywny przykład pogodzenia architektonicznych wizji z krajobrazem – w przeciwieństwie do chociażby słynnej wieży widokowej w Gorzowie Wielkopolskim, której bryła do tej pory wzbudza sporo kontrowersji :).

Chociaż obserwatorium służy przede wszystkim celom naukowym (badania prowadzone są tutaj min. przez UJ i Centrum Astronomii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu), to w wyznaczonych dniach i godzinach jest udostępniane dla przybywających na Lubomir turystów. Zwiedzanie nic nie kosztuje, a jego głównym (i właściwie jedynym) punktem jest kilkunastominutowa, wyświetlana na rzutniku prezentacja, mówiąca przede wszystkim o historii tego miejsca. Sam nie wiem czy prezentację można nazwać mianem multimedialnej – już na samym początku zwiedzający zostają poinformowani, ze jest to zupełnie amatorski pokaz i… rzeczywiście tak jest:) Zresztą trzeba to zobaczyć samemu – na pewno ma to swój specyficzny urok:)). Podobno w słoneczne i pogodne dni w trakcie zwiedzania istnieje możliwość obserwacji Słońca i Wenus. Mnie taka możliwość niestety ominęła –  na Lubomir dotarłem popołudniowych godzinach listopada, gdy słońce powoli chowało się za horyzontem.

Osobiście polecam Kudłacze i Lubomir na jednodniowy spacer, jako miłą alternatywę dla Dolinek Podkrakowskich, czy niedzielnej przechadzki wzdłuż Wisły. Alternatywę, która na pewno wymaga więcej siły w nogach, niż spacer Wiślanymi bulwarami, ale też przynoszącą zdecydowanie więcej wrażeń. No i widoki o niebo lepsze, bo na Babią Górę, a przy wysokiej przejrzystości powietrza na Tatry…

Na koniec kilka praktycznych informacji, które mogą pomóc w zaplanowaniu wyjazdu na Kudłacze i Lubomir:

•    Na Kudłacze można dojść niebieskim szlakiem z Myślenic, prowadzącym z Zarabia przez Górę Chełm (czas przejścia ok.). Spacer można sobie skrócić wyjeżdżając na Chełm samochodem lub wyciągiem krzesełkowym z Zarabia (niestety nie zawsze czynnym:)
•    Na Kudłacze można też dojechać samochodem (prawie pod sam budynek) z miejscowości Stróża, położonej przy Zakopiance, ok 10 km za Myślenicami.
•    Dni oraz godziny zwiedzania obserwatorium zmieniają się w zależności od pory roku, dlatego przed wyjściem na Lubomir warto zaglądnąć na oficjalną stronę www obserwatorium i zapoznać się z aktualnymi zasadami zwiedzania tego miejsca.
•    Ciekawą opcją mogą być nocne pokazy nieba w Obserwatorium organizowane raz na 2-3 miesiące. Szczegółów odnośnie dni i godzin rozpoczęcia nocnych pokazów należy szukać na stronie www placówki.

Znaczenie rozwoju turystyki jako elementu strategii zagospodarowania obszarów przyrodniczo cennych

Zwykły wpis

Najdawniejsze przejawy działania człowieka na rzecz ochrony przyrody wynikały z przesłanek gospodarczych. Już w X w. p.n.e  na terenie ówczesnych Chin wprowadzono zakazy wycinania lasów.

W Polsce przejawy takiej działalności możemy odnaleźć w prawie wprowadzonym przez Władysława Jagiełłę w 1423 roku, które chroniło cis. W 1443 roku wprowadzono zakaz polowań na dzikie konie, łosie, bobry i tury.[1]

Początki ruchu ochrony przyrody datujemy na przełom XVIII i XIX wieku, kiedy to A.Humboldt wprowadził pojęcie „pomnika przyrody”.[2]

Pierwszym parkiem narodowym na świecie był Yellowstone National Park powołany do działania uchwałą kongresu Stanów Zjednoczonych Ameryki w 1887 roku.[3]

W Polsce pierwszym dokumentem normatywnym obejmującym ochroną zabytki sztuki i kultury oraz jaskinie, ogrody i stare drzewa, był dekret Rady Regencyjnej z 31 października 1918 r.

Całość spraw związanych z problematyką ochrony przyrody w Polsce była ustawa z 10 marca 1934 r. Nie wprowadzono w jej treść klasyfikacji chronionych przedmiotów. Zakres jej wynikał z wyszczególnienia tworów przyrody, których ochrona może być umotywowana ważnym interesem publicznym. Ustawa ta przewidywała możliwość tworzenia parków narodowych.[4]

Pierwszy polski park narodowy ( Białowieski PN) zostaje powołany do życia dopiero w 1947 r.

Po II wojnie światowej Sejm Ustawodawczy w kwietniu 1949 r. uchwalił ustawę o ochronie przyrody. W ustawie zawarto definicję ochrony przyrody oraz wprowadzono klasyfikację chronionych przedmiotów i dóbr. W ujęciu tego aktu normatywnego stwierdzono, że „…ochrona przyrody oznacza zachowanie, restytuowanie i właściwe użytkowanie: zasobów przyrody, tworów przyrody żywej i nieożywionej, tak poszczególnych okazów i ich skupień, jak i zbiorowisk na określonych obszarach oraz gatunków roślin i zwierząt, których ochrona leży w interesie publicznym ze względów naukowych, estetycznych, historyczno-pamiątkowych, zdrowotnych i społecznych oraz ze względu na swoiste cechy krajobrazu”.[5]

Ustawa ta dawała dyspozycje do powołania Naczelnego Konserwatora Przyrody oraz Państwową Radę Ochrony Przyrody, a ministra leśnictwa czyniła odpowiedzialnym za całość problematyki ochrony przyrody.

W 1957 roku na mocy rozporządzenia ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego zostaje powołana Straż Ochrony Przyrody.[6]

W 1976 r. zapis o ochronie przyrody znalazł się w uchwalonej przez Sejm Konstytucji PRL, gdzie w art.8 uznano środowisko przyrodnicze za dobro ogólnonarodowe.

W art. 60 wspomnianej Konstytucji podkreślono, że wszyscy obywatele mają prawo do korzystania z wartości środowiska przyrodniczego, a jednocześnie obowiązani są do jego ochrony.[7]

Problematyka ochrony środowiska została uregulowana kolejną ustawą w 1980 roku. W styczniu 1980 r. Sejm przyjął ustawę o ochronie i kształtowaniu środowiska.

Ustawa określała zasady ochrony i racjonalnego kształtowania środowiska, które miały na celu zapewnienie współczesnym i przyszłym pokoleniom korzystnych warunków życia oraz realizacji prawa do korzystania z zasobów środowiska i zachowaniu jego wartości. Wprowadzono także zasadę konieczności wiązania zagadnień ochrony środowiska z planowaniem przestrzennym.[8]

W ustawie tej znalazły się zapisy zabraniające budowę lub rozbudowę obiektów, które wpływają szkodliwie na środowisko na obszarach wymagających szczególnej ochrony, jak: parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, uzdrowiska i miejscowości wypoczynkowe.[9]

W październiku 1991 r. Sejm RP przyjął nową ustawę o ochronie przyrody, która jako formy ochrony przyrody wymienia:

  • tworzenie parków narodowych,
  • uznawanie określonych obszarów za rezerwaty przyrody,
  • tworzenie parków krajobrazowych,
  • wyznaczanie obszarów chronionego krajobrazu,
  • wprowadzenie ochrony gatunkowej roślin i zwierząt,
  • wprowadzenie ochrony w drodze uznania za:
    • pomniki przyrody,
    • stanowiska dokumentacyjne,
    • użytki ekologiczne,
    • zespoły przyrodniczo-krajoznawcze.

W artykule 13a ustawa wprowadziła jako dokument obligatoryjny plan ochrony, który musiał być sporządzany dla wszystkich form ochrony wymienionych powyżej na okres 20 lat.[10]

Zgodnie z zapisami ustawy, park narodowy mógł być udostępniany społeczeństwu na warunkach określonych w planie ochrony, w którym określano czas dostępności oraz miejsca na jego terenie, w których możliwe jest przebywanie ludzi.[11]

Organami administracji w zakresie ochrony przyrody w myśl postanowień ustawodawcy byli: minister właściwy w zakresie ochrony środowiska, a na terenie województwa wojewoda. Wojewoda wykonywał zadania ochrony przyrody przy pomocy Głównego Konserwatora Przyrody, a wojewoda przy pomocy wojewódzkiego konserwatora przyrody i dyrektora parku narodowego na terenie parku.[12]

Ustawa określała, że organem opinio-doradczym w zakresie ochrony przyrody na terenie parku narodowego jest rada parku narodowego, którą w drodze zarządzenia powoływał minister właściwy do spraw środowiska. W skład rady parku narodowego mieli wchodzić przedstawiciele nauki, praktyki, właściwego terytorialnie samorządu gminnego, organizacji społecznych i gospodarczych.[13]

W latach 1990 – 2004 funkcjonował powołany ustawą Krajowy Zarząd Parków Narodowych, który w imieniu ministra środowiska nadzorował działalność parków narodowych. Postanowieniem art.159 ustawy o ochronie przyrody z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody KZPK został rozwiązany.[14]


[1] T.Szczęsny, Ochrona przyrody i krajobrazu, PWN Warszawa 1982, s.8

[2] Tamże, s.9

[3] Tamże, s. 126

[4] Ustawa z 10 marca 1934 r. O ochronie przyrody, Dz.U. nr 31,poz.274

[5] Ustawa z 7 kwietnia 1949 r. O ochronie przyrody, Dz.U. nr 25,poz.180

[6] Rozporządzenie ministra LiPD z 30.04.1957 r., Dz.U nr 41,poz 189

[7] T.Szczęsny, Ochrona przyrody…,wyd.cyt., s.169

[8] Ustawa z 31 stycznia 1980 r o ochronie i kształtowaniu środowiska, Dz.U. nr 3, poz.6

[9] Tamże.

[10] Ustawa z dnia 16 października 1991 r. o ochronie przyrody, Dz.U. z 2002r., nr 98, poz. 1079

[11] Tamże, art. 14, pkt 6

[12] Tamże, art 6,7,9.

[13] Tamże, art 16,pkt 4a.

[14] Ustawa z dnia 16 kwietnia o ochronie przyrody, Dz.U.Nr 92 poz. 880

Aktywny wypoczynek produktem zachodniej cywilizacji

Zwykły wpis

Turystyka do naszego stulecia miała charakter elitarny, tylko osoby bardzo bogate, nie pracujące, miały wolny czas i pieniądze niezbędne na podróże poza najbliższe otoczenie i miejsce zamieszkania. Przykłady tego znaleźć można w każdej epoce. W czasach starożytnych bogaci Rzymianie podróżowali do kurortów nadmorskich w Grecji i Egipcie w celach poznawczych. W XVII wieku dzieci arystokratów podróżowały po Europie aby poszerzać swoją wiedzę, poznawać nowe miejsca i obyczaje innych krajów[1]. W wieku XVIII ważne i modne stały się podróże w celach zdrowotnych, do miejscowości bogatych w źródła wód mineralnych o właściwościach leczniczych. Przyjmuje się, że od roku 1945 turystyka przybiera charakter masowy, ma ona swoje korzenie w gwałtownych przemianach socjalnych i technologicznych XIX i XX wieku. Rewolucja przemysłowa w Wielkiej Brytanii stworzyła nową, zamożniejszą klasę ludzi pracujących, mogących sobie pozwolić na podróże dla przyjemności. Zwiększyła się również ilość czasu wolnego, który można było przeznaczyć na podróże, dzięki wprowadzeniu świąt publicznych, oraz dzięki nowym regulacją prawnym, wprowadzającym po raz pierwszy płatne urlopy. W tym samym czasie postęp naukowy i technologiczny umożliwił wprowadzenie szybszych i stosunkowo tanich form transportu.

W dzisiejszych czasach turystyka masowa odnosząca się zarówno do wielkiej liczby uczestników ruchu turystycznego jak i charakteru oferty turystycznej jest zjawiskiem występującym w większości krajów na świecie i jest najbardziej popularną formą turystyki w ogóle. Niezależnie jednak od silnych trendów rozwoju turystyki egalitarnej w krajach wysoko zindustrializowanych, już w latach 80-tych zauważono, iż w swojej obecnej postaci turystyka masowa przynosi więcej szkód niż korzyści. Przez uczestnictwo ogromnych rzesz turystów w różnych formach turystyki popularnej dochodzi do szeregu negatywnych zjawisk zwłaszcza do degradacji środowiska naturalnego oraz jest źródłem wielu dysfunkcji dla samych turystów, przykładem mogą być zatory na autostradach i przejściach granicznych w okresie urlopowym.

Dlatego też od lat trwają wysiłki dla znalezienia innej „alternatywnej” do masowej formy wypoczynku. Modne określenie w drugiej połowie XX wieku „turystyka alternatywna” oznaczało próbę znalezienia i upowszechnienia rozsądnych, innych możliwości, odmiennych w stosunku do przeważających dotychczas szablonowych form turystyki masowej opartej na formule „trzech s” zawierającej wiele dysfunkcji[2]. Jest to turystyka oparta na motywach krajoznawczych, uprawiana w małych, często nieformalnych grupach, także indywidualna turystyka trudna, wymagająca gruntownego przygotowania, odporności psychicznej, wysiłku umysłowego i nierzadko fizycznego. Z czasem turystykę alternatywną zastąpiło bardzo powszechne obecnie pojęcie „turystyki aktywnej”.

Turystyka aktywna będąca we wszystkich swoich formach nośnikiem wartości poznawczych i wychowawczych znalazła wielu zwolenników, miłośników i pasjonatów, stała się uznanym a nawet zalecanym antidotum na czynniki zagrażające zdrowiu i życiu człowieka w warunkach współczesnej cywilizacji i sposobem walki z pojawiającymi się wraz z industrializacją chorobami cywilizacyjnymi. Należy jednak zaznaczyć, iż turystyka aktywna nigdy nie zdominuje popularnych form masowych i jest skazana jedynie na rolę uzupełniająca. Tak też należy na nią patrzeć i takie jej stawiać wymagania. Należy rozwijać turystykę aktywną dla uatrakcyjnienia oferty, aby dać szerszą możliwość wyboru rodzaju wypoczynku, aby nauczyć wrażliwości w obcowaniu z naturą i z drugim człowiekiem. Wypada jednak dodać, że turystyka, w tym turystyka aktywna nie jest celem samym w sobie. Jest sposobem życia współczesnego człowieka. Jest drogą, środkiem dochodzenia do różnych celów i osiągania różnych wartości przez jednostki i grupy.


[1] R. Davidson: Turystyka. Polska Agencja Promocji Turystycznej, Warszawa 1996, s. 5.

[2] T. Łobożewicz, R. Kogut: Turystyka aktywna. Turystyka kwalifikowana. Zbiór materiałów poknonferencyjnych, Warszawa 1999, s. 13.

Turystyka pielgrzymkowa – Kalwaria Zebrzydowska

Zwykły wpis

[kontynuacja pracy magisterskiej sprzed miesiąca]

Kaplica Matki Bożej wyróżnia się wśród obiektów sanktuarium swoim przepięknym barokowym wnętrzem. Ołtarz jest stosunkowo młody, marmurowy z 1937r., do tego kaplicę wypełniają liczne wota od przybywających pielgrzymów. Nad wejściem do kaplicy widnieje napis: „Króluje, Uzdrawia i Pociesza”. Obraz przedstawia Madonnę z tulącym się do niej Dzieciątkiem, wykonany techniką olejną o wymiarach: 80 x 58,5 cm. Rycina 18 prezentuje kaplicę z obrazem Matki Bożej.

Od początku istnienia sanktuarium w Kalwarii Zebrzydowskiej opiekują się nim ojcowie Bernardyni. Zakon ten stanowi część rodziny franciszkańskiej założonej w 1209r. przez św. Franciszka z Asyżu, który pozostawił po sobie wzór świętości oparty na miłości, życiu w ubóstwie oraz służbie nędzarzom i cierpiącym. Bernardyni zawsze dbali o solidne przygotowanie młodych ludzi do stanu duchowego. We Lwowie do końca II Rzeczpospolitej istniało seminarium duchowne, które w 1939r. zostało przeniesione do Kalwarii

Zebrzydowskiej na skutek najazdu bolszewików. Po wojnie placówka stale się rozwijała mimo utrudnień ze strony władz komunistycznych. Szybko zaczęło brakować miejsca w seminarium, które doczekało się w 1993r. nowego budynku na potrzeby kształcenia. Klasztor i seminarium współpracują ze sobą, a klerycy są przewodnikami po dróżkach (Nasza Arka, 2002, nr 7).

Papież cudownymi słowami wyraził podziw dla opiekunów sanktuarium podczas swej wizyty 19 VIII 2002r.: „A w ciągu tych stuleci wiernie towarzyszą pątnikom duchowi opiekunowie kalwaryjskiego sanktuarium, ojcowie franciszkanie, zwani bernardynami. Dziś pragnę im wyrazić wdzięczność za to umiłowanie cierpiącego Chrystusa i Jego współcierpiącej Matki, które z gorliwością i oddaniem przelewają tutaj w serca pielgrzymów. Drodzy ojcowie i bracia bernardyni, niech dobry Bóg błogosławi wam w tej posłudze teraz i w przyszłości!”(Jusiak, 2006).

Kalwaria jest podzielona na Dróżki Męki Pańskiej, które przypominają wydarzenia poprzedzające śmierć Zbawiciela na krzyżu, a także Dróżki Matki Bożej. Dróżki Pana Jezusa stanowią 28 stacji w 24 obiektach. Drogę rozpoczyna kaplica św. Rafała Archanioła, patrona podróżujących, a kończy kaplica Grobu Pana Jezusa. Wzniesiona została na wzór tej przywiezionej z Jerozolimy i pochodzi z 1609 roku. Na trasie kalwaryjskiej mijamy także urokliwą kaplicę Ratusz Piłata i Gradusy-Święte Schody. Jest to jedna z najstarszych budowli kalwaryjskich, a schody wykonane zostały na wzór tych, po których stąpał Pan Jezus. Pielgrzymi w Kalwarii pokonują je na kolanach. Poniższa rycina 19 prezentuje imponującą kaplicę ze schodami.

Ryc. 19. Kaplica Ratusz Piłata i Gradusy-Święte Schody

Dróżki Matki Bożej podzielone są na trzy części zwane koronkami. Stanowią one: część Boleści, część Zaśnięcia (Pogrzebu) i część Wniebowzięcia. Na pierwszą część składa się 9 kaplic i kościółków. Unikalną formę posiada Kaplica Serca Maryi (dawniej Kaplica Płaczu), ma ona bryłę w kształcie serca zaprojektowaną przez Mikołaja Zebrzydowskiego. Druga część to 7 obiektów sakralnych, natomiast trzecią tworzy 5 kaplic i wieńczy je Plac Rajski. Trzeba jednak pamiętać, że w niektórych fragmentach dróżki się pokrywają, a łączna ich długość to ok. 6km. Kalwaria jest licznie odwiedzana szczególnie w święta maryjne: Matki Bożej Anielskiej (2 sierpnia), Narodzenia Matki Bożej (8 września), główna uroczystość Wniebowzięcia odbywa się w niedzielę po 15 sierpnia, a odpust rozpoczyna się we wtorek przed tą niedzielą. Charakterystyczne miejsce zajmuje odprawiane misterium Męki Pańskiej w czasie Wielkiego Tygodnia. Przyciąga ono rzesze pielgrzymów i jest czymś wyjątkowym na tle wszystkich miejsc pielgrzymkowych w Polsce (Mitkowska, 2003).

Z sanktuarium i kultem Matki Bożej Kalwaryjskiej związany był szczególnie Karol Wojtyła. Najpierw przybywał tu jako młody chłopak, wielokrotnie jako biskup i kardynał, a później wreszcie jako papież Jan Paweł II w czerwcu 1979 r. i sierpniu 2002roku. Rok po śmierci papieża-polaka przybył do kalwarii jego następca Benedykt XVI. Kalwaria Zebrzydowska           stanowiąc      niepowtarzalny zespół architektoniczno-krajobrazowy i pielgrzymkowy została wpisana na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Jest to jedyna na świecie kalwaria wpisana na tę listę, wyróżniona wśród tysiąca sanktuariów europejskich. Bazylika, klasztor i dróżki są unikatem ze względu na swą wartość kulturową, przyrodniczą i religijną. Wpisu na liście dokonano 1 XII 1999r. pod nazwą: „Krajobrazowy zespół Manierystycznego Parku w Kalwarii Zebrzydowskiej”. Sanktuarium otrzymało certyfikat podczas specjalnej uroczystości dnia 9 maja 2000 roku. Położenie miejscowości sprzyja znacznie ruchowi turystycznemu do tego miejsca. Warto wspomnieć także, że w pobliskich odległościach znajduje się aż 8 obiektów łącznie z Kalwarią położonych w woj. Małopolskim, będących na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO (Mazur, 2009).

Wybierając się, zatem do pobliskiego Krakowa czy kopalni soli w Wieliczce nie sposób pominąć Kalwarii Zebrzydowskiej. Niewielka odległość od Wadowic czyni tę miejscowość niezwykle atrakcyjną zwłaszcza pod względem pielgrzymkowym, gdyż łączy je szlak papieski. Rzesze pątników czekają w długich kolejkach, aby odwiedzić dom papieża, miejsce narodzin ukochanego przez naród Polski – Ojca Świętego. Nagromadzenie miejsc pielgrzymkowych w tym regionie sprzyja tu rozwojowi turystyki religijnej, a zaplecze turystyczne pod tym względem jest zadowalające. Przy sanktuarium znajduje się Dom Pielgrzyma oferujący pokoje o różnym standardzie od apartamentów do pokoi wieloosobowych dla 390 osób. Na miejscu działa także kiosk z pamiątkami i księgarnia oferujące szeroką gamę pozycji dotyczących kalwarii. Restauracja posiada 150 miejsc siedzących i oferuje bogate menu z rabatami dla większych grup. W samej miejscowości znajduje się kilkanaście obiektów noclegowych, od hoteli trzygwiazdkowych po pokoje gościnne w prywatnych kwaterach. Sam fakt istnienia takiej bazy noclegowej jest znacznym ułatwieniem dla przybywających podróżnych. Zaplecze bazy gastronomicznej mieści się głównie wraz z obiektami noclegowymi. Inne obiekty towarzyszące sprzyjające dalszemu rozwojowi turystyki stanowią obiekty kulturowe i wszelkie walory przyrodnicze pobliskiej okolicy. Krajobraz gminy charakteryzuje się częścią silnie sfałdowanych Beskidów i łagodnych dolin, jest to teren o dużej powierzchni leśnej gdzie brak jest dużych zakładów przemysłowych i zanieczyszczonego powietrza. Miejscowość boryka się jednak z kiepską infrastrukturą kanalizacyjną, drogową i rekreacyjną. Przez Kalwarię przebiega droga krajowa 52 łącząca Cieszyn, Bielsko lecąca dalej do Krakowa, oprócz tego jest połączenie kolejowe Kraków-Zakopane, Bielsko-Biała- Kraków. Sieć dróg jest gęsta, lecz kiepskiej jakości bez obwodnicy, a atutem jest bliskość lotniska Balice (Bilska-Wodecka, 2004).

Tabela 1. Analiza SWOT dla gminy Kalwaria Zebrzydowska(źródło: plan rozwoju lokalnego gminy

Kalwaria Zebrzydowska 2004-2013)

Mocne strony Słabe strony
1. Położenie geograficzne

2.Kościół MB Anielskiej wraz z sanktuarium

wpisany na listę UNESCO

3.  Turystyka religijna w tym regionie

4.  Rzemiosło kalwaryjskie

5.  Rozwinięte szkolnictwo w zakresie szkół

średnich

1.  Słaba infrastruktura drogowa

2.  Brak obwodnicy

3.             Brak kanalizacji w niektórych

miejscowościach gminy

4.  Słaba infrastruktura turystyczna

5.  Brak obiektów sportowo-rekreacyjnych

6.             Brak wysypiska śmieci i segregacji

odpadów

Szanse Zagrożenia
1. Pozyskiwanie funduszy zewnętrznych

2.  Pozyskiwanie nowych rynków zbytu

3.  Adaptacja terenów nieużytków i odłogów

pod teren turystyczny

1. Zwiększające się bezrobocie i patologia

społeczna

2.     Niestabilne przepisy podatkowe

3.  Słaba sytuacja rzemiosła

Za pomocą Analizy SWOT w tabeli 1 przedstawiono aktualną sytuację gminy Kalwaria jak i plany realizowane w najbliższych latach.

Kalwaria Zebrzydowska jest przykładem idealnie utrzymanego obiektu sakralnego, w dużej mierze dzięki certyfikatowi UNESCO. Zyskała także na swym znaczeniu gdyż była ukochanym miejscem Ojca Świętego o którym często wspominał z utęsknieniem. Jak wskazuje powyższa analiza miasteczko oprócz sanktuarium i ciekawego terenu przyrodniczego nie posiada znacznych walorów sportowych i rekreacyjnych. Stanowi to minus, gdyż często wybierające się w podróż rodziny z dziećmi z chęcią oferują także inny rodzaj turystyki niż religijna. Istotne znaczenie ma to oczywiście dla samych mieszkańców by podnieść ich standard życia. Pielgrzymi oczekujący także coraz lepszej bazy nie chcą już tylko mieszkać w domu pielgrzyma ale szukają także prócz uzdrowienia duszy także i relaksu dla ciała. Komfort i jakość świadczonych usług wysuwają się zatem na pierwszy plan, we wszystkich miejscach, które nastawione są na odbiór potencjalnych turystów. Uchwalony plan rozwoju lokalnego przyczyni się na pewno do poprawy warunków na tym terenie. Infrastruktura drogowa i rekreacyjna na pewno zyska na jakości, co przyczyni się do większego zadowolenia pątników.

Turystyka pielgrzymkowa – Jasna Góra

Zwykły wpis

W czasie pierwszego rozbioru Polski w 1772r. Częstochowa znalazła się w zasięgu Prus, a po 1815r. w Cesarstwie Rosyjskim. W czasie zaborów Jasna Góra była ciągle licznie odwiedzana przez pielgrzymów, którzy przybywając z różnych zaborów ofiarowywali symboliczne wota w postaci krzyży, medalików, biżuterii. 15 sierpnia 1900r. spłonęła wieża klasztoru, odbudową zajęto się rok później. Projektu nowej wieży dokonali Stefan Szyller i Józef Pius Dziekoński. Budowa została ukończona w 1906r., a wieża przypominała w zupełności poprzednią z tą różnicą, że na szczyt nowej prowadziły metalowe schody. Jest ona czynna i wykorzystywana do dziś. Trzy lata po odbudowie wieży miał miejsce kolejny rabunek i stracono dwie złote korony papieskie wraz z perłową sukienką zdobiącą obraz Maryi. Papież Pius X podarował, więc nowe korony na Jasną Górę, koronując je 22 maja 1910r. Koronacja miała charakter podobnej uroczystości jak ta z 1717r., pokazano obraz wszystkim przybyłym wiernym wynosząc go poza mury klasztoru. Podczas pierwszej wojny światowej klasztor funkcjonował dość spokojnie będąc podległym Niemcom, a później Austriakom do końca wojny. Wybuch drugiej wojny światowej przyniósł ciężkie czasy dla wszystkich obywateli polskich, a klasztor znalazł się w obrębie tzw. Generalnej Guberni. Do stycznia 1945r. połowę klasztoru zajmowało niemieckie wojsko, które zakazało odbywania pielgrzymek. Rodacy jednak mimo zakazu odbywali nocne wyprawy pod klasztor nie zważając na grożące im niebezpieczeństwo.

Po zakończeniu działań wojennych sanktuarium zaczęło powracać do swych łask, choć nie było to łatwe na panujący w Polsce totalitaryzm. Duże starania do powrotu świadomości moralnej wśród narodu zrobił ks. Prymas Kard. Stefan Wyszyński. Dnia 26 sierpnia 1956r. właśnie za jego sprawą w trzysetną rocznicę ślubów Jana Kazimierza odbyły się nowe śluby narodu. Uczestniczyło w tej uroczystości około miliona osób, przywróciło to tradycje pielgrzymowania do tego szczególnego miejsca. To właśnie w tym miejscu odbyła się ceremonia Tysiąclecia Chrztu Polski, na którą z przyczyn władz komunistycznych nie dotarł papież Paweł VI. W czerwcu 1979r. przybył tu z pielgrzymką nowo wybrany papież Polak Jan Paweł II. W historii klasztoru była to pierwsza tego typu wizyta najwyższej głowy kościoła. Oczywiście na tej jednaj wizycie się nie skończyło, papież był tu jeszcze w latach: 1983, 1987, 1991, 1997 i 1999. Jasna Góra obchodziła w 2005r. jubileusz 350-lecia obrony przed Szwedami, z tego tytułu odbyły się tu liczne inscenizacje i widowiska upamiętniające te wydarzenia (Mazur, 2009).

Cały kompleks zabudowań sanktuarium powstawał w różnych okresach, najstarsze budowle datuje się na XV w. i są to: bazylika, kaplica Matki Boskiej i zakrystia. Bazylika stanęła na miejscu znajdującego się tam wcześniej kościoła pw. Znalezienia Krzyża Świętego i Narodzenia Najświętszej Maryi Panny. Kościół wybudowany na początku XV w. był jednonawowy z wydłużonym prezbiterium, za sprawą paulinów przebudowano go poprzez dobudowanie trójnawowego korpusu z bogatym wnętrzem oraz organami. Rycina 11 przedstawia wnętrze tej bazyliki.

Ryc. 11. Wnętrze bazyliki jasnogórskiej

Dzisiejsza bazylika to uroczy przykład architektury barokowej. Powstawała ona w latach 1692-1695 i 1706-1728, wnętrze pokrywają freski Karola Dankwarta. Tytuł bazyliki mniejszej uzyskała w 1906 roku. Jej wymiary są imponujące, ma 46m długości, 21m szerokości i 29m wysokości. W ołtarzu głównym przedstawione jest późnogotyckie

Wniebowzięcie Najświętszej Maryi Panny autorstwa Jakuba Antoniego Buzziniego.

Obraz Matki Boskiej Częstochowskiej trafił najpierw do pierwotnej świątyni, która jednak okazała się za mała ze względu na przybywające rzesze pielgrzymów. Król Władysław Jagiełło wraz z małżonką postanowił wybudować tam gotycką kaplicę. Jest ona oddzielona od reszty świątyni gdańską kratą z 1644r. za którą znajduje się cudowny, hebanowy ołtarz barokowy, ufundowany przez Jerzego Ossolińskiego. Centrum stanowi obraz Matki Boskiej za srebrną zasłoną z 1673r. (Czepliński, 2002).

Trzecim najstarszym fragmentem klasztoru jest zakrystia, powstała w poł. XVII w. Została ona zaadaptowana także na skarbiec będący na piętrze, a dolna część zakrystii jest umeblowana z zdobiącymi ją freskami. W kolejnych latach budowano dalsze pomieszczenia jak: skarbiec, biblioteka, refektarz, sala rycerska, kaplica pamięci narodu, muzeum 600-lecia, golgota jasnogórska, bastion św. Rocha, droga krzyżowa. Sala rycerska wykorzystywana jest często na prezentacje różnych wystaw, a także jest tam umieszczona kopia obrazu Matki Bożej z opisem historii obrazu autorstwa Anny Szyszko Bohusz-Szymborskiej. Rycina 12 prezentuje salę rycerską podczas wystawy Andrzeja Winiarza poświęconej pamięci Jana Pawła II we wrześniu 2009 roku.

Ryc. 12. Sala rycerska

Biblioteka zbudowana w XVIII w. posiada unikalne dokumenty historyczne i bogaty księgozbiór, łącznie ok. 13 tysięcy starodruków. Skarbiec powstał w latach 1649-1653 i zgromadzone są w nim wyroby sztuki złotniczej, broń, trofea wojenne. Najbardziej charakterystycznym punktem sanktuarium jest górująca nad klasztorem smukła wieża. Ma ona 106m i 30cm wysokości i jest drugą po Licheniu wieżą w Polsce (Mazur, 2009).

Obecna wieża prezentuje architektonicznie styl barokowy, składa się z dwóch części i jest już piątą wieżą stawianą w tym miejscu. Szczyt to część dobudowana w początku XX w. natomiast dolna część postawiona została w 1714 roku. We wieży umiejscowiony jest zegar i 36 dzwonów i dzwonków, wykorzystywanych w zależności od różnych okresów liturgicznych i uroczystości. Na środkowej kondygnacji wieży ustawione są figury świętych: Pawła, Floriana, Kazimierza i Jadwigi. Najwyższa piąta kondygnacja na którą prowadzi 516 schodów także ozdobiona jest posągami świętych związanych z kościołem: Leona Wielkiego, Grzegorza z Nazjanzu, Augustyna i Ambrożego. Szczyt wieży to palący się w nocy krzyż symbolizujący to miejsce święte, kruk z bochenkiem chleba w dziobie oraz chorągiewka z imieniem Najświętszej Marii Panny. Rycina 13 prezentuje widok wieży klasztornej od strony wejścia do klasztoru jasnogórskiego (Jackowski, 1998).

Ryc. 13. Brama im. Jana Pawła II z wieżą klasztorną w tle

Kaplica pamięci narodu umiejscowiona została w XVII – wiecznej dzwonnicy, jest to miejsce pamięci zmarłych, którzy oddali swoje życie w obronie ojczyzny. Można tam znaleźć tablice pamięci narodowej, urny z ziemią zroszoną krwią poległych powstańców, robotników, żołnierzy pierwszej i drugiej wojny światowej, żołnierzy AK, poległych w obozach czy więzieniach, a także urna z księdzem Jerzym Popiełuszką. Miejsce to zostało poświęcone 3 maja 1989roku. W 1982r. w celu upamiętnienia 600-lecia istnienia zakonu paulinów, a także obecności cudownego obrazu Matki Boskiej utworzono w dawnej drukarni – muzeum. Znajdują się tam wszystkie pamiątki z działalności paulinów, kolekcja obrazów, trzy sukienki obrazu Matki Bożej, a także dokumenty fundatorów klasztoru, czy wota więźniów obozów koncentracyjnych, Lecha Wałęsy i wielu innych. Warto wspomnieć także o Bastionie św. Rocha stanowiącym część twierdzy jasnogórskiej. To właśnie tam od maja 2006 roku umieszczono ekspozycje mające również charakter pamiątkowy. Bardzo bogato wyposażone wnętrza zawierają głównie wota powstałe w niepodległej Polsce, do okresu ok.1795roku. Stanowią one zabytkową broń, cenne wyroby orientalne – głównie tureckie, trofea bitwy pod Wiedniem, zabytkową monstrancję, szable Batorego i Żółkiewskiego, wiele innych równie cennych. Prace w obrębie bastionu trwają cały czas i planowane jest kolejne zagospodarowanie tego miejsca pod sale wystawowe pt. „Bóg, Honor, Ojczyzna. Niewola Polaków, martyrologia, narodowe zrywy z XIX i XX w. po czasy NZSS Solidarność” i inne będące symbolem polskości i wiary. Warto udać się w to miejsce, które cały czas jest modernizowane i udostępnia nowe warte zobaczenia symbole narodowe (Kubajak, 2004).

Droga krzyżowa na Jasnej Górze została utworzona w parku w latach 1900-1913 według projektu Stefana Szyllera. Figury przy stacjach wylane zostały z brązu ręką Piusa Welońskiego. Tradycją jest już fakt, iż właściwie każda grupa przybyłych pielgrzymów bierze czynnych udział w drodze krzyżowej na wałach sanktuarium (Jackowski, 1996). Rycina 14 prezentuje XIV stacje drogi krzyżowej na Jasnej Górze.

Ryc. 14. Jedna ze stacji drogi krzyżowej

Większość najważniejszych miejsc na Jasnej Górze została scharakteryzowana w powyższym tekście lecz warto mieć obraz całego kompleksu jaki stanowi to wyjątkowe miejsce. Poniższa rycina 15 w pełni ukazuje rozkład przestrzenny poszczególnych elementów sanktuarium.

Ryc. 15. Plan sanktuarium jasnogórskiego

Z planu jasno wynika, w jakich okresach historycznych powstawały poszczególne budynki klasztoru. Literami dużymi i małymi właściwie całego alfabetu wyróżniono zabudowania, są to: A – Brama Lubomirskich; B – Brama Matki Boskiej Królowej Polski; C – Brama Matki Boskiej Bolesnej; D – Brama wałowa(Jagiellońska); E – Sala Maryjna; F – Bastion królewski(Potockich); G – pomnik o. Augustyna Kordeckiego; H – Skarbiec; I – Ołtarz przed szczytem; J – Bastion św. Trójcy(Szaniawskich); K – Pomnik Jana Pawła II; L – Bastion Morsztynów; M – Brama Jana Pawła Il(wjazdowa); N – Bastion św. Barbary(Lubomirskich); O – Domy Muzykantów; P – Wieczernik; R – Wirydarz; S – Kaplica Jabłonowskich(kaplica Serca Pana Jezusa); T – Kaplica Denhoffów(kaplica św. Pawła Pierwszego Pustelnika); U – Wejście na wieżę; V – Kaplica św. Antoniego; W – Pokoje Królewskie; X – Bazylika; Y – Zakrystia; Z – Kaplica MB Częstochowskiej; a – Sala Rycerska; b – Wirydarz klasztorny; c – Refektarz i biblioteka; d, e – Klasztor; f – Studnia; g – Muzeum 600-lecia; h – Arsenał; i – Dziedziniec gospodarczy; j – Dziedziniec główny; k – Pomnik Stefana kard. Wyszyńskiego.

Klasztor na Jasnej Górze jest przykładem stosownego zagospodarowania terenu pod obiekt masowej turystyki religijnej. Ruch pielgrzymkowy do tego miejsca staje się już zbyt intensywny i można mówić w tym wypadku o trudnościach wynikających z nasilenia odwiedzin turystów. Brak tu miejsca na kontemplację i przeżycia stricte religijne, wiele jest wizyt pod kątem krajoznawczym. Do klasztoru udają się oczywiście rzesze pielgrzymek, ale także sporo osób indywidualnych, które spędzają zaledwie chwilę na modlitwie, a resztę czasu poświęcają na eksploatowanie atrakcji kulturowych tego miejsca. Tłumie przybywający pielgrzymi są wręcz przeszkodą w modlitwie i chwili wytchnienia, która jest tak potrzebna we współczesnym świecie. Mało jest w tym wszystkim miejsca na refleksję, zastanowienie się nad sobą.

Położenie Jasnej Góry na wzgórzu, w ramach Częstochowy, podnosi majestatyczność tego miejsca. Obiekt jest widziany już z wielu kilometrów, a tym samym sieć dróg sprzyja dobrej komunikacji. W tym momencie warto przytoczyć trochę danych odnośnie pielgrzymek przybyłych do tego miejsca. Większość pątników zatrzymuje się w domu Pielgrzyma, który oferuje aż 650 miejsc. Jeśli jest to ilość niedostateczna cały plac pod klasztorem może służyć jako pole namiotowe. Taki widok jest szczególnie obecny w miesiącach lipiec, sierpień, kiedy jest największe natężenie pielgrzymek. Naprzeciwko sali Kordeckiego zlokalizowany jest punkt opieki medycznej. Przed sanktuarium zbudowane zostały trzy olbrzymie parkingi, przygotowane dla różnych pojazdów, są one bezpłatne, ale można ofiarować jakąś kwotę na rzecz sanktuarium. W obrębie całego kompleksu klasztornego pielgrzymi mają do dyspozycji punkty gastronomiczne, jak chociażby herbaciarnia „Claramontana” (Sochaczewski, 2007).

Ruch pielgrzymkowy na Jasną Górą ciągle odnotowuje wzrost i przyciąga coraz różniejsze grupy pielgrzymkowe. Najwięcej pieszych pielgrzymek odnotowanych jest w miesiącu sierpniu. Fakt ten wynika z uroczystości wniebowzięcia NMP dnia 15 sierpnia, a także z świętem Matki Bożej Jasnogórskiej 26 sierpnia. Na Jasną Górę przybywają pątnicy z całej Polski mając do dyspozycji ponad 50 szlaków, wiodących bocznymi drogami. Warto zauważyć, iż pielgrzymowanie piesze rządzi się już innymi prawami jak te z kilku lat. Pielgrzym ma do dyspozycji: telefon komórkowy, aparat cyfrowy, mikrofon bezprzewodowy, GPS, laptop z podłączonym Internetem. Zmieniające się trendy obejmują, zatem także ruch pielgrzymkowy, co oczywiście znacznie ułatwia piesze wędrówki (Newsweek, 2006, nr 33).

Pielgrzymki autokarowe i kolejowe rozkładają się już bardziej równomiernie i ich przebieg zależy od organizatorów pielgrzymki. Łącznie przyjezdnych autokarem jest ok. 30% ogółu, duże znaczenie ma tu coroczna pielgrzymka Radia Maryja. Pielgrzymki odbywane są także z wykorzystaniem innych środków transportu od samochodów, rowerów aż po rolki. Na znaczeniu zyskuje w tym wypadku auto, które umożliwia indywidualny, nieuzależniony od nikogo transport, tak podróżuje ok.7% ogółu. Ciekawą pielgrzymką była Pielgrzymka Motocyklistów 15 kwietnia 2007, która połączyła w siły aż 12 tysięcy osób. Biorąc pod uwagę pielgrzymów zagranicznych najczęściej przybywają do nas Amerykanie, Niemcy, Francuzi, Włosi, Hiszpanie i Austriacy. Odwiedziny turystów zagranicznych odbywają się w rozłożeniu na miesiące od maja do września (Jackowski, 1996).


Czasopisma

Nasza Arka, 2002, nr 7

Nasza Arka, 2002, nr 11

Nasza Arka, 2003, nr 4

Nasza Arka, 2006, nr 10

Newsweek, 2006, nr 33

Agroturystyka w Europie

Zwykły wpis

W Europie opisywana forma wypoczynku na wsi jest bardzo popularna. W naszym kraju od niedawna wprowadzana jest na większą skalę, co wiąże się poszukiwaniem nowych miejsc pracy na wsiach, aktywizacją gospodarczą terenów wiejskich, stwarzaniem dodatkowych miejsc noclegowych na obszarach o intensywnym ruchu turystycznym (np. Karpaty) lub stwarzaniem oferty gościnnej na obszarach, gdzie pomimo atrakcji przyrodniczych i kulturowych (np. opisywany powiat jędrzejowski) rolnictwo, a nie turystyka jest funkcją wiodącą. Poza dużymi centrami turystycznymi agroturystyka w Polsce jest wciąż mało popularna. Być może wiąże się to z istniejącym od lat stereotypem wsi, która pełni wyłącznie funkcję rolniczą – służy do produkcji żywności, a jednocześnie jest zaniedbana, zanieczyszczona i biedna.

Liczne opracowania naukowe wskazują, że turystyka rozwijana na terenach wiejskich przez lokalną ludność może przynosić dochody i prowadzić do poprawy warunków życia rolnika, oraz do rozwoju ekonomicznego wsi. Tak więc z punktu widzenia rolnika tego typu turystyka jest w środowisku wiejskim zjawiskiem korzystnym i pożądanym.
W Polsce od kilkunastu lat podkreśla się konieczność wielofunkcyjnego rozwoju obszarów wiejskich poprzez m.in.:
– tworzenie na wsi nowych szans poprzez modernizację i poprawę struktury rolnictwa, tworzenie miejsc pracy w przetwórstwie, przemyśle, usługach, handlu, w gałęziach związanych z otoczeniem rolnictwa oraz walorami przyrodniczymi i krajoznawczymi wsi,
– zorientowanie zmian w rolnictwie na procesy przyszłościowe wynikające z aktualnych zmian w polityce rolnej Unii Europejskiej oraz w handlu światowym,
– rozwój infrastruktury społeczno-gospodarczej, spółdzielczości, izb rolnictwa, systemu giełd, telefonizacja, budowa i modernizacja dróg oraz inne działania poprawiające jakość życia na wsi,
– rozwój badań naukowych i doradztwa rolniczego,
– wykorzystanie naturalnych walorów wsi.
Należy podkreślić, że koncepcja wielofunkcyjnego rozwoju wsi została sprawdzona w krajach Europy Zachodniej. Powodzenie tej koncepcji na polskiej wsi zależy od zrozumienia nowej filozofii rozwoju. Jej istota sprowadza się do znalezienia przez każdy region własnej roli, najlepiej wykorzystującej jego uwarunkowania lokalne oraz wyzwolenia przez niezbędne reformy aktywności samorządów terytorialnych i społeczności wiejskiej. Dla wielu obszarów wiejskich właśnie turystyka może być czynnikiem aktywizacji gospodarczej, a dla mieszkańców wsi uzupełniającym źródłem dochodu. Turystyka wymusza niejako rozwój infrastruktury lokalnej, wzrost kultury i jakości życia samych mieszkańców, kształtuje dążenie do zdobywania uzupełniania wykształcenia oraz stwarza szansę na rozwój nowych zawodów. To wszystko powoduje, że turystyka uważana jest za ważny czynnik rozwoju gospodarczego wsi.

W części pierwszej niniejszego opracowania zaprezentowany zostanie potencjał turystyczny powiatu jędrzejowskiego, zarówno pod kątem walorów przyrodniczych oraz możliwości wypoczynku na wsi, jak i walorów pozaprzyrodniczych. Część druga poświęcona będzie przykładom rozwiązań w dziedzinie turystyki w krajach europejskich i w Polsce. Na koniec przedstawione zostaną konkretne propozycje rozwiązań dla rozwoju turystyki w powiecie jędrzejowskim. Dodatkowe informacje, opisujące stan zaplecza turystycznego oraz firm działających w sektorze turystycznym przedstawione zostały w Profilu Społeczno Gospodarczym Powiatu Jędrzejowskiego (rozdział 10 i 13), Analizie i ocenie instytucji otoczenia gospodarczego dla powiatu jędrzejowskiego (rozdział 4).
Konkluzja:
Uwypuklenie agroturystyki, jako jednej z istotnych form działalności gospodarczej na wsi dającej szansę na aktywizację gospodarczą wsi i pozytywne zmiany społeczne przy zachowaniu tradycyjnego modelu zasadniczej działalności ekonomicznej, będącej zresztą wraz z istniejącymi walorami przyrodniczymi i kulturowymi podstawą rozwoju turystyki na terenie powiatu jędrzejowskiego.
Rolniczy profil gmin powiatu jędrzejowskiego skłania do konkluzji, że turystyka, a zwłaszcza turystyka związana ściśle z rolnictwem, czyli agroturystyka, może być niewątpliwie szansą rozwoju ekonomicznego powiatu. Uzmysłowić sobie jednak należy, iż proces tworzenia produktu turystycznego będzie trwał co najmniej kilka lat i składać się będzie musiał z kilku etapów (faz rozwoju turystyki).

We wstępnym etapie – tzw. prefazie rozwoju turystyki należy zadać sobie wiele istotnych pytań dotyczących potencjału regionu i potencjału ludzkiego, oceny rynku turystycznego (cech spodziewanej klienteli), ekonomicznych i społecznych skutków wprowadzenia turystyki, wreszcie należy zastanowić się nad sposobami i metodami jej wprowadzania. Niniejsza ekspertyza jest właśnie pierwszym z szeregu działań, które należy przedsięwziąć na drodze do zamierzonego celu.
1. Niezmiernie ważnym czynnikiem jest określenie potencjału regionu:

  • możliwości rolniczych gminy (poziomu rolnictwa tradycyjnego i rozwijania nowych kierunków produkcji rolnej, możliwości wprowadzenia np. rolnictwa ekologicznego, warunków, po których spełnieniu rolnictwo może podnieść swoją wydajność),
  • możliwości rozwoju rzemiosła lokalnego (możliwości świadczenia usług związanych z budową obiektów noclegowych i w ogóle obiektów infrastruktury turystycznej, produkcją towarów mogących przyciągnąć uwagę turystów),
  • problemów komunikacyjnych (sieć drogowa, stan dróg i ich utrzymanie w sezonie zimowym, obwodnice, parkingi, transport publiczny, możliwości wprowadzenia transportu turystycznego, w tym ekologicznego, np. bryczki latem, sanie zimą; łodzie lub tratwy na Nidzie, sieć telekomunikacyjna),
  • możliwości wynajmowania pokoi dla turystów w domach rolników oraz świadczenia przez nich innych usług, w tym informacyjnych, gastronomicznych
  • możliwości wypoczynku w gminie (wędkowanie, kajakarstwo, zbieranie płodów leśnych, wypoczynek społeczno-kulturalny, związany z poznawaniem dziedzictwa historycznego i kulturowego regionu),
  • określenie zasobów i rezerw oszczędności regionu oraz jego mieszkańców w celu samofinansowania inwestycji turystycznych, kwestie pożyczek i kredytów na rozwój inwestycji, kwestie współpracy z np. gminami (powiatami) sąsiednimi lub w ramach organizacji turystycznych, problem udziału władz lokalnych
  • chęć mieszkańców do podejmowania działań w zakresie obsługi ruchu turystycznego.

2. Kolejna ważna grupa problemów, na które należy poszukać odpowiedzi, to ekonomiczne i społeczne skutki wprowadzania turystyki oraz przekształcenia środowiska przyrodniczego i krajobrazów rolniczych (skutki przyrodnicze). Oprócz zatem zdefiniowania celu wprowadzanych zmian i nowych tendencji należy poznać również możliwe skutki uboczne podejmowanych działań, w tym głównie celu, aby uzyskane w ten sposób pole decyzyjne było jasno i precyzyjnie określone.

3. I wreszcie wybór sposobów i metod wprowadzania turystyki:
– określenie grupy mieszkańców zainteresowanych zagospodarowaniem turystycznym wsi (wynajem kwater, gastronomia, rzemiosło),
– zidentyfikowanie potencjalnych przeciwników nowych zamierzeń oraz osób niezdecydowanych w celu ukierunkowania akcji promocyjnej i wyjaśniającej,
– odpowiednie kształtowanie cen za usługi turystyczne – korzystanie z fachowego doradztwa, wykorzystanie doświadczeń innych – nawiązanie współpracy z innymi gminami/powiatami, już zaangażowanymi w agroturystykę oraz z organizacjami zrzeszającymi podmioty agroturystyczne,
– określenie grup społecznych turystów, dla których region przygotowuje ofertę wypoczynkową (np. kolonie letnie, zielone szkoły – dzieci i młodzież, wypoczynek rodzinny, osoby zainteresowane turystyką poznawczą, osoby starsze, kuracjusze z pobliskich uzdrowisk Buska i Solca, turyści tranzytowi) i ustalenie bieguna rozwoju, mającego za zadanie być wizytówką gminy i zarazem być lokomotywą jej rozwoju (np. miasto Jędrzejów z Muzeum Zegarów, Nagłowice z dworem Mikołaja Reja),
– ustalenie źródeł wsparcia finansowego i doradczego dla rolników zainteresowanych przystosowaniem swoich gospodarstw do potrzeb turystyki,
– przewidzenie zakresu i form udziału powiatu w rozwoju turystyki na jej obszarze (elastyczne operowanie dostępnymi gminom mechanizmami ekonomicznymi stymulującymi oczekiwane zachowania jej mieszkańców – podatki lokalne, zwolnienia podatkowe, udział finansów gminnych w przedsięwzięciach ułatwiających rozwijanie turystyki – telekomunikacja, sieć sanitarna, promocja, pomoc organizacyjna i prawna).

Wybrane obiekty turystyki pielgrzymkowej w Polsce

Zwykły wpis

podrozdział pracy magisterskiej

Początki pielgrzymowania na ziemiach polskich sięgają czasów, kiedy żyły pierwsze plemiona pogańskie i nie istniało jeszcze państwo polskie. Główne miejsca kultu stanowiły wtedy świątynie, a także miejsca które miały znaczenie symboliczne takie jak: drzewa, figurki, jaskinie, groty, góry czy rzeki. Symbolika tych miejsc miała jednak ówcześnie jedynie charakter regionalny. Duże skupiska plemion łączyły swe siły i tworzyły wspólnoty. Ośrodkami wtedy istniejącymi były: Szczecin, Lednogóra, Góra Ślęża, Radagoszcz czy Łysiec (Łysa Góra). Góra Ślęża i Łysa Góra były prawdopodobnie jednymi z ważniejszych ośrodków kultu pogańskiego. Na temat Łysiej Góry pisze w swej kronice Jan Długosz tak: „Na jej szczycie znajdować się miała bożnica w bałwochwalstwie żyjących Słowian, gdzie bożkom Lelum i Polelum ofiary czyniono i podług innych czczono tu bożyszcza: Świst, Poświst, Pogoda…”. Dziś na szczycie tej góry znajduje się opactwo pobenedyktyńskie – Święty Krzyż. Miejsce to jest szczególne z uwagi na fakt, że zostało prawdopodobnie założone przez Bolesława Chrobrego w 1006r., a także przechowywane są tu relikwie drzewa Krzyża Świętego, na którym umarł Jezus Chrystus. Jest to zatem cały czas jedno z najważniejszych polskich sanktuariów. Ośrodki kultu pogańskiego zanikały w miarę rozprzestrzeniania się chrześcijaństwa na ziemiach polskich (Jackowski, 2003).

Za pierwszą pielgrzymkę chrześcijańską uznaje się przyjazd Ottona III do grobu św. Wojciecha w Gnieźnie, który zginął śmiercią męczeńską w związku z działalnością misyjną na Prusach. Średniowiecze to czas kiedy panuje kult osób zmarłych, do ich grobów czy relikwii. Szczególne znaczenie zyskali wtedy: św. Stanisław, św. Kinga, św. Jadwiga Śląska, św. Jadwiga Królowa. Kult Matki Bożej pojawił się także w momencie przyjęcia chrztu przez Polskę i zyskiwał cały czas na znaczeniu. Najbardziej znany wizerunek Matki Bożej znajdował się na Jasnej Górze w Częstochowie. Klasztor z wizerunkiem Czarnej Madonny stał się w niedługim czasie głównym miejscem pielgrzymkowym w Polsce. Kult ten urósł na mocy jeszcze bardziej po ślubach Jana Kazimierza który ogłosił Matkę Boską Królową Polski (Jackowski, 1996).

Sanktuaria maryjne powstały także w: Górce Klasztornej (XII w.), Bardzie Śląskim, Borku Starym, Borku Wielkopolskim, Górce Duchownej, Piasecznie, Starej Wsi, Piekarach Śląskich, Łąkach, Wambierzycach (XIII w.), Ludźmierzu, Sierpcu, Sianowie i Świętej Lipce.

Bardo Śląskie i Wambierzyce zostaną szczegółowo scharakteryzowane w dalszej części rozdziału. Wyjazdy pielgrzymkowe za granicę zostały zapoczątkowane od ok. XII w. i dotyczyły zazwyczaj zamożnych osobistości. Najczęściej podążano do: Fleury, Augsburg, Saint-Denis, Saint-Gilles i Tours (Schenk, 1979).

Pielgrzymki na stałe wpisały się w tradycje i coraz częściej miejscem docelowym była Ziemia Święta, Rzym czy Santiago de Compostela. Wiek XV i XVI to wzrost liczby sanktuariów, publikacja przewodników by przybliżyć i zaprowadzić w te cudowne miejsca. Kolejne lata wprowadziły nową funkcję w postrzeganie wypraw pielgrzymkowych. Zaczęły one nieść ze sobą chęć poznawania nowych miejsc, kultury, obyczajów ludności otaczających miejsca pielgrzymkowe (Jackowski, 2003).

Wiek XVII początkuje budowy kalwarii na cześć Męki Pańskiej, odtwarzające drogę krzyżową Chrystusa w Jerozolimie. Kolejne etapy stanowiły małe kapliczki, a droga miała zazwyczaj ok.30km. Pątnicy licznie przybywali do takich kalwarii gdyż zastępowała ona kosztowną pielgrzymkę do Ziemi Świętej. W Polsce powstały wówczas tak wspaniałe kalwarie jak: Kalwaria Zebrzydowska (1602), Jakość nad Notecią (1628), Kalwaria Żmudzka (1640), Wejherowo (1649), Werki koło Wilna (1662), Wacław (1668), Góra Kalwaria (1670), Krzeszów (1672), Wambierzyce (1681-1708), Góra św. Anny (1700-1709) oraz Ujazdów (1731) (Bilska, 1995).

Rozbiory Polski i utrata niepodległości wprowadziły regres w ruchu pielgrzymkowym mimo to nie zanikła potrzeba modlitwy i obcowania z Bogiem. XVIII wiek to czas dokonania aż 29 koronacji wizerunków Matki Bożej. Najważniejsza to koronacja Matki Boskiej Częstochowskiej w 1717roku. Na sześć lat wcześniej datowana jest pierwsza, stała, coroczna pielgrzymka z Warszawy do Częstochowy przetrwała do czasów współczesnych (Jabłoński, 1984).

Okres XIX i XX wieku to dominacja Częstochowy na skalę krajową, a także międzynarodową. Inne miejscowości zyskują znaczenie regionalne dla poszczególnych regionów Polski, dla Śląska: Piekary Śląskie, Góra Świętej Anny, Wambierzyce, Bardo Śląskie; dla Galicji: Sokal, Kalwaria Zebrzydowska, Kraków, Stara Wieś, Kalwaria Pacławska, Tuchów, Borek Stary, Kochawina; dla Warmii: Święta Lipka, Gietrzwałd; dla Kaszub: Wejherowo; dla Wileńszczyzny: Troki i Ostra Brama. Organizowano także pielgrzymki, które podkreślały tożsamość narodową i historię, określano je mianem „pątnictwa narodowego”. Zdaniem J. Góreckiego: „Na pątnictwo narodowe duży wpływ mieli mieszkańcy Śląska, którzy wędrówki te wiązali często z nawiedzeniem położonych na trasie ośrodków kultu religijnego, zwłaszcza tych najważniejszych, czyli Częstochowy i Kalwarii Zebrzydowskiej” (Górecki, 1994, s. 158).